बारा, कलैया । धान रोपाइँको मुख्य सिजनमा बारा जिल्लाका किसान रासायनिक मलको चरम अभावका कारण गम्भीर समस्यामा परेका छन्। विशेषगरी डीएपी र युरिया मल समयमै उपलब्ध नहुँदा किसानहरू सहकारी संस्था, सरकारी बिक्री केन्द्र तथा निजी कृषि सामग्री पसल धाउँदै मल खोज्न बाध्य भएका छन्। तर दिनभर लाइनमा बसेर पनि अधिकांश किसान खाली हात फर्किनुपर्ने अवस्था रहेको उनीहरूको गुनासो छ।
जिल्लाभर धान रोपाइँ तीव्र रूपमा भइरहेको बेला मल अभावले खेतीपाती नै प्रभावित हुन थालेको किसानहरू बताउँछन्। समयमै मल हाल्न नसक्दा बालीको वृद्धि रोकिने, उत्पादन घट्ने र लागतसमेत बढ्ने चिन्ता उनीहरूले व्यक्त गरेका छन्।
कलैया उपमहानगरपालिका–७ का किसान रामप्रवेश यादवले विगत केही दिनदेखि सरकारी डिपो र विभिन्न सहकारी संस्था धाइरहे पनि मल प्राप्त गर्न नसकेको बताए। उनका अनुसार धान रोपिसकेको खेतमा मल हाल्ने उपयुक्त समय बित्दै जाँदा उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्ने निश्चित देखिएको छ।
यस्तै, महागढीमाई नगरपालिका क्षेत्रका किसानहरूले पनि मलको अभावका कारण खेती संकटमा परेको बताएका छन्। कतिपय किसानले आवश्यक मल नपाएर निजी पसलमा महँगो मूल्य तिर्न बाध्य भएको गुनासो गरेका छन् भने धेरैले त्यहाँसमेत पर्याप्त मौज्दात नरहेको बताएका छन्।
स्थानीय किसानका अनुसार सरकारी निकायबाट वितरण हुने मल सीमित परिमाणमा आउने भएकाले केही प्रभावशाली व्यक्तिले पहिले नै प्राप्त गर्ने र वास्तविक किसान भने वञ्चित हुने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ। वितरण प्रणालीलाई पारदर्शी र व्यवस्थित बनाउनुपर्ने माग किसानहरूको छ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार धानबालीमा निश्चित समयमा डीएपी र युरिया मलको प्रयोग अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। समयमै मल प्रयोग गर्न नसकिए बोटको वृद्धि कमजोर हुने, हरियाली घट्ने तथा अन्ततः उत्पादनमा उल्लेखनीय कमी आउने सम्भावना रहन्छ। यसले किसानको आम्दानी मात्र होइन, समग्र कृषि उत्पादन र खाद्य सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्छ।
जिल्लामा मल अभाव नयाँ समस्या भने होइन। हरेक वर्ष धान र गहुँ खेतीको सिजनमा यस्तै समस्या दोहोरिने गरेको किसानहरूको भनाइ छ। आवश्यक परिमाणमा मलको मागको सही आँकलन हुन नसक्नु, समयमा खरिद प्रक्रिया पूरा नहुनु र वितरण व्यवस्थापन प्रभावकारी नहुनुजस्ता कारणले समस्या वर्षेनि दोहोरिने गरेको उनीहरूको आरोप छ।
कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनमार्फत सरकारी अनुदानमा मल वितरण हुँदै आए पनि मागको तुलनामा आपूर्ति निकै कम रहेको देखिएको छ। सरकारी डिपोमा मल आइपुग्ने सूचना पाउनासाथ बिहानैदेखि किसानहरूको लाम लाग्ने गरेको स्थानीयहरूले बताएका छन्।
सम्बन्धित निकायका अधिकारीहरूले भने मल आपूर्तिका लागि आवश्यक समन्वय भइरहेको बताएका छन्। प्रदेश तथा केन्द्र सरकारसँग थप मल माग गरिएको र उपलब्ध हुनेबित्तिकै जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा वितरण गरिने उनीहरूको भनाइ छ। यद्यपि किसानहरूले तत्काल समस्या समाधान नभए धान उत्पादनमा गम्भीर असर पर्ने चेतावनी दिएका छन्।
कृषि क्षेत्र नेपालको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार भए पनि मल, बीउ, सिँचाइ र कृषि सामग्रीको नियमित आपूर्तिमा देखिने समस्या अझै समाधान हुन सकेको छैन। विशेषगरी तराईका कृषि प्रधान जिल्लाहरूमा धान रोपाइँको संवेदनशील समयमा मल अभाव हुनु चिन्ताको विषय बनेको छ।
स्थानीय किसानहरूले सरकारले कृषि क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राख्दै पर्याप्त मात्रामा रासायनिक मलको समयमै व्यवस्था गर्न, वितरण प्रणालीलाई पारदर्शी बनाउन तथा कालोबजारी नियन्त्रणमा कडाइ गर्न माग गरेका छन्। उनीहरूको भनाइमा समयमै मल उपलब्ध गराउन नसकिए यस वर्ष बारामा धान उत्पादनमा उल्लेखनीय गिरावट आउन सक्ने खतरा बढेको छ।
कृषकहरू अहिले एउटै प्रश्न गरिरहेका छन्— “रोपाइँ सकियो, अब मल कहिले आउँछ?” यही प्रश्नको जवाफ खोज्दै उनीहरू सरकारी कार्यालय, सहकारी संस्था र कृषि सामग्री पसल धाउन बाध्य छन्। समयमै समाधान नभए यसले किसानको मेहनत मात्र होइन, देशको खाद्य उत्पादनमा समेत प्रतिकूल असर पार्ने देखिन्छ।
