वासिङ्टन डिसी, ८ भदौ। "जसले एआई जित्छ, उसले जित्छ !"
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो एआई महत्त्वाकाङ्क्षाको बारेमा स्पष्ट बोलेका छन्, साथै उनी अमेरिकाको मुख्य प्रतिद्वन्द्वी चीन हो भन्ने बारेमा पनि स्पष्ट छन्।
उनका चिनियाँ समकक्षी सी जिनपिङले त्यति स्पष्ट केही भनेका छैनन् तर यस्तो देखिन्छ कि उनको पनि यस्तै विचार छ।
"चीनले यसलाई दौडको रूपमा हेर्छ, उनीहरूलाई लाग्छ कि चीन एआईमा अग्रणी शक्ति हुनुपर्छ—उनीहरू एआईलाई शक्ति अधिकतमकर्ताको रूपमा हेर्छन्," मर्केटर इन्स्टिच्युट फर चाइना स्टडीजकी रेबेका आर्सेसाटी भन्छिन्।
यसको प्रमाणको लागि तपाईं बयानबाजीभन्दा बाहिर हेर्न सक्नुहुन्छ: एआई एक दशकभन्दा बढी समयदेखि चीनको प्राविधिक महत्त्वाकाङ्क्षाको आधारशिला रहेको छ, चाहे सीले सार्वजनिक रूपमा जोड दिए वा नदिए पनि।
ट्रम्पको लागि, एआई सर्वोच्चतामा चीनलाई हराउनुले मानवको लागि प्रविधिको कुनै पनि जोखिमलाई ओझेलमा पार्छ—जुन कुरा उनले "छल" भनेर वर्णन गरेका छन्।
चीनको विदेश मन्त्रालयले चेतावनी दिएको छ कि "धम्कीका कथाहरू" र टकरावले विश्वव्यापी एआई शासनमा बाधा पुर्याउँछ, यसले सबैलाई फाइदा पुर्याउँछ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्न सहयोगको लागि आह्वान गर्दै।
यसको अर्थ बिहीबार दुई राष्ट्रपति बस्दा उनीहरूको एआई महत्त्वाकाङ्क्षा भन्दा केही महत्त्वपूर्ण विषयहरू हुनेछन्—र उनीहरूले के भन्छन् र निर्णय गर्छन् भन्ने कुरा सम्पूर्ण संसारको लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
के अमेरिका अग्रस्थानमा छ?
एआईको क्षेत्रमा अमेरिका र चीन विश्वका अग्रणी राष्ट्रहरू हुन् भन्नेमा कुनै शङ्का छैन, तर को अगाडि छ भन्ने कुरा सफलतालाई कसरी मापिन्छ भन्नेमा निर्भर गर्दछ।
'फ्रन्टियर मोडल' (अत्याधुनिक एआई मोडल) का सन्दर्भमा अमेरिकी कम्पनीहरू अगाडि छन्; अधिकांश मापदण्डहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने प्रणालीहरू एन्थ्रोपिक (Anthropic), गुगल (Google) र ओपनएआई (OpenAI) जस्ता कम्पनीहरूले विकास गरेका हुन्।
स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, फेब्रुअरी २०२५ मा चीनको 'डीपसिक' द्वारा विकसित एआई मोडलले "केही समयका लागि शीर्ष अमेरिकी मोडलको बराबरी" गरेको थियो भने मार्च २०२६ सम्ममा एन्थ्रोपिकको उत्कृष्ट मोडल "मात्र २.७ प्रतिशतको अन्तरले" अग्रस्थानमा थियो।
अमेरिकाको यो अग्रताको एउटा कारण अग्रणी एआई कम्पनीहरूमा भइरहेको ठूलो लगानी हो; नयाँ मोडलहरूलाई तालिम दिन आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्न यी अत्याधुनिक प्रयोगशालाहरूले ठूलो परिमाणमा रकम खर्च गरिरहेका छन्।
चीनको क्षमतालाई सीमित गर्ने अर्को कारक भनेको अमेरिकी कम्पनीहरूमा लगाइएको व्यापक सरकारी प्रतिबन्ध हो जसले तिनीहरूलाई चिनियाँ फर्महरूलाई उन्नत माइक्रोचिपहरू बेच्नबाट रोक्छ—यी अत्याधुनिक मोडलहरू विकास गर्न महत्त्वपूर्ण छन्।
चीनको फाइदा
चिप प्रतिबन्धहरूको बाबजुद, दुवै देशहरूमा नयाँ एआई मोडलहरू लगभग मासिक रूपमा बाहिर आउँदैछन् र एआई दौडको "जित्ने" वास्तवमा के अर्थ हुन्छ, वा त्यहाँ कुनै अन्तिम रेखा छ कि छैन भन्ने कुरा स्पष्ट छैन।
धेरै कम्पनीहरूले कृत्रिम सामान्य बुद्धिमत्ता विकास गर्न दौडिरहेका छन्, जुन एआईको सैद्धान्तिक रूप हो जुन सिक्न, तर्क गर्न र मानव स्तरमा वा माथि विस्तृत दायराका कार्यहरू गर्न सक्षम छ।
चिनियाँ एआई उद्योगले अहिलेसम्म फ्रन्टियर मोडलहरू सिर्जना गर्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गरेको छैन तर खुला तौल मोडलहरू (Open-weight models) भनेर चिनिने कुराहरू जारी गर्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गरेको छ—खुला स्रोत सफ्टवेयर जस्तै डाउनलोड गर्न सकिने र अनुकूलन (tweak) गर्न सकिने।
यो धेरै अमेरिकी फर्महरूले लिएको दृष्टिकोणसँग विपरीत छ, जसले ठूलो मात्रामा सशुल्क सदस्यता वा कम्पनी प्लेटफर्महरू मार्फत पहुँच गरिएको स्वामित्व मोडलहरू (Proprietary models) मा ध्यान केन्द्रित गर्दछ।
चिनियाँ खुला तौल मोडलहरू द्रुत गतिमा जारी गरिँदैछन्, बेन्चमार्कहरूले देशका शीर्ष मोडलहरूलाई अमेरिकी प्रतिद्वन्द्वीहरू भन्दा केही महिना मात्र पछि पारेको देखाउँछन्।
मूनशट एआईको 'किमी के३' जस्ता मोडलहरू चीन र विदेशमा लोकप्रिय भएका छन् किनभने तिनीहरू फ्रन्टियर मोडलहरूको नजिक प्रदर्शन गर्छन् र स्वतन्त्र रूपमा डाउनलोड गर्न र अनुकूलन गर्न सकिन्छ।
बीबीसीवाट भावनुवाद
