बाराभरी विषादीयुक्त आँपको बिगबिगी, उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम

कलैया , २३ जेठ
बारा जिल्लाका विभिन्न बजारमा मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिएको कार्बाइड (क्याल्सियम कार्बाइड) प्रयोग गरेर कृत्रिम रूपमा पकाइएका आँप खुलेआम बिक्री भइरहेको पाइएको छ। प्राकृतिक रूपमा पाक्नुपर्ने समय नपुग्दै बजारमा पहेँलो र आकर्षक देखिने आँप बिक्री हुन थालेपछि उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
जिल्लाको सदरमुकाम कलैया, जितपुर, सिमरा, निजगढ, महागढीमाई, कोल्हवी, पचरौता तथा अन्य स्थानीय बजारहरूमा यस्ता आँपको बिक्री बढ्दो क्रममा रहेको उपभोक्ताहरूले बताएका छन्। व्यापारिक गोदाम तथा भण्डारण केन्द्रमा काँचो आँपलाई कार्बाइड प्रयोग गरी कृत्रिम रूपमा छिटो पकाएर बजारमा पठाइने गरिएको स्रोतहरूको दाबी छ।
स्थानीय उपभोक्ताका अनुसार बजारमा बिक्री भइरहेका धेरैजसो आँप बाहिरबाट ल्याइएका काँचो फल हुन्, जसलाई रासायनिक पदार्थको प्रयोग गरी केही दिनमै पाकेको जस्तो बनाइन्छ। बाहिरबाट हेर्दा आकर्षक देखिए पनि यस्ता आँप स्वाद, गुणस्तर र स्वास्थ्यका दृष्टिले जोखिमपूर्ण हुने जानकारहरू बताउँछन्।
व्यापारीहरूले भारत तथा देशका विभिन्न जिल्लाबाट सस्तो मूल्यमा काँचो आँप खरिद गरी गोदाममा राख्ने र कार्बाइड प्रयोग गरेर पकाएपछि उच्च मूल्यमा बिक्री गर्ने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ। बजारमा यस्ता आँप प्रतिकिलो एक सय रुपैयाँदेखि डेढ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको उपभोक्ताहरूको भनाइ छ।
फलफूल व्यवसायसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूका अनुसार आँपको मुख्य सिजन सुरु हुनुअघि नै बजारमा ठूलो परिमाणमा आँप आउन थालेको छ। प्राकृतिक रूपमा पाक्न अझै समय बाँकी रहे पनि कृत्रिम विधिबाट पकाइएका फलफूल बजारमा छ्याप्छ्याप्ती पाइने गरेको उनीहरू स्वीकार गर्छन्।
स्वास्थ्यकर्मीहरूले भने कार्बाइड प्रयोग गरी पकाइएका फलफूल मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्त हानिकारक हुने चेतावनी दिएका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार यस्ता फल सेवन गर्दा टाउको दुख्ने, रिंगटा लाग्ने, वाकवाकी हुने, झाडापखाला लाग्ने, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या देखिने तथा दीर्घकालीन रूपमा स्नायु प्रणालीमा समेत असर पर्न सक्ने जोखिम रहन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार क्याल्सियम कार्बाइडबाट निस्कने केही रासायनिक तत्वले शरीरमा विषाक्त असर पुर्‍याउन सक्छ। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोगीहरू यस्ता विषादीयुक्त फलफूलबाट झनै बढी प्रभावित हुन सक्ने बताइन्छ।
नेपालको प्रचलित खाद्य ऐन तथा खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी कानुनी व्यवस्थाअनुसार कार्बाइड प्रयोग गरेर फलफूल पकाउनु गैरकानुनी मानिन्छ। यस्ता कार्यमा संलग्न व्यक्ति वा व्यवसायीलाई जरिवाना, कैद वा दुवै सजायको व्यवस्था रहेको छ। तर कानुनी प्रतिबन्ध हुँदाहुँदै पनि बजारमा विषादीयुक्त आँपको कारोबार नरोकिएको उपभोक्ताहरूको गुनासो छ।
स्थानीय उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले बजार अनुगमन प्रभावकारी नहुँदा व्यापारीहरू निर्भीक रूपमा प्रतिबन्धित रसायन प्रयोग गर्न उत्साहित भएको बताएका छन्। उनीहरूले जिल्लाभरका फलफूल गोदाम, थोक तथा खुद्रा बजारमा तत्काल संयुक्त अनुगमन गरी दोषीमाथि कडा कारबाही गर्न माग गरेका छन्।
यता सरोकारवाला निकायहरूले नियमित बजार अनुगमनको दाबी गरे पनि उपभोक्ताहरूले त्यसको प्रभाव देखिन नसकेको बताएका छन्। आँपको मुख्य सिजन सुरु भएसँगै जिल्लाभर बिक्री भइरहेका फलफूलको गुणस्तर परीक्षण, प्रयोगशाला परीक्षण तथा निगरानी बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
उपभोक्ताहरूले स्वास्थ्यभन्दा नाफालाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्न स्थानीय प्रशासन, खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय, कृषि तथा स्वास्थ्य क्षेत्रका निकायहरू सक्रिय हुनुपर्ने बताएका छन्। उनीहरू भन्छन्, “आँपको मिठास खोज्दा विष सेवन गर्नुपर्ने अवस्था आउनु दुःखद हो। उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग खेलवाड गर्नेलाई कडा कारबाही हुनुपर्छ।”
बारा जिल्लाभरि विषादीयुक्त आँपको बिक्रीबारे बढ्दो गुनासोबीच सम्बन्धित निकायले प्रभावकारी अनुगमन र नियन्त्रण नगरे आगामी दिनमा जनस्वास्थ्यमा थप जोखिम बढ्न सक्ने सरोकारवालाहरूको चेतावनी छ।