काठमाडाैं, ३० भदाैं । नेपाली धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामा मङ्गलवार परेको चतुर्थी तिथिलाई मङ्गलचौथी वा मङ्गलचौथ भनिन्छ। यो दिन विघ्नहर्ता र सिद्धिदाता भगवान् श्रीगणेशको विशेष पूजा-आराधना र व्रत बस्ने परम्परा छ।
मङ्गलचौथीको धार्मिक तथा पौराणिक मान्यता भगवान् गणेशको उत्पत्ति र प्रिय तिथिको रूपमा लिइन्छ । पौराणिक कथा अनुसार चतुर्थी तिथि भगवान् गणेशको उत्पत्ति दिन र उनलाई अत्यन्त प्रिय तिथि मानिन्छ। मङ्गलवार आफैँमा मङ्गल ग्रह र गणेशजीको प्रभाव भएको दिन मानिने हुनाले यस दिन परेको चतुर्थीको विशेष महत्त्व हुन्छ। गणेशजीलाई 'विघ्नहर्ता' मानिन्छ। मङ्गलचौथीका दिन विधिपूर्वक व्रत बसी पूजा गर्नाले जीवनका सम्पूर्ण बाधा-अड्चनहरू हट्ने, कार्यमा सफलता मिल्ने र नयाँ सुरुवात शुभ हुने धार्मिक विश्वास छ। ज्योतिषशास्त्र अनुसार कुण्डलीमा मङ्गल ग्रह कमजोर वा दूषित (मङ्गल दोष) भएका व्यक्तिहरूका लागि मङ्गलचौथीको व्रत अति उत्तम मानिन्छ। यस दिन गणेशजीको आराधना गर्नाले साहस, ऊर्जा र सकारात्मक प्रभावमा वृद्धि हुन्छ। परिवारमा सुख-शान्ति, आरोग्य र कल्याण कायम राख्न यो व्रत बसिन्छ।
मङ्गलचौथीको महत्त्व
विघ्ननाश र कार्यसिद्धि: भगवान् गणेशलाई विघ्नहर्ता मानिन्छ। मङ्गलचौथीका दिन व्रत बसी पूजा गर्नाले जीवनमा आउने बाधा-अड्चनहरू हट्ने र रोकिएका कामहरू सफल हुने जनविश्वास छ।
मङ्गल ग्रहको शान्ति: मङ्गलवार र चतुर्थी दुवै गणेशजीसँग सम्बन्धित मानिन्छन्। यस दिन व्रत बस्नाले कुण्डलीमा मङ्गल ग्रहको दोष कम हुने, साहस र ऊर्जा बढ्ने धार्मिक मान्यता छ।
सुख, शान्ति र समृद्धि: परिवारमा सुख-शान्ति, आरोग्य र समृद्धि कायम राख्न यो व्रत विशेष फलदायी मानिन्छ।
पूजा तथा व्रत विधि
सफाई र स्नान: बिहानै उठेर घर-आँगन सफा गरी नित्यकर्म र स्नान सकेर शुद्ध (सकेसम्म रातो) वस्त्र धारण गर्नुहोस्।
सङ्कल्प: गणेशजीको प्रतिमा वा चित्र अगाडि दियो, कलश स्थापना गरी "आज मङ्गलचौथीको व्रत बस्छु" भनी सङ्कल्प गर्नुहोस्।
पूजा सामग्री: गणेशजीलाई विशेष प्रिय मानिने दुबो (दूर्वा), रातो चन्दन, रातो फूल, मोदक (लड्डु), तिलको मिठाई, फलफूल, धूप र दियो अर्पित गर्नुहोस्।
मन्त्र र पाठ: पूजा गर्दा गणेशजीका मन्त्रहरू (जस्तै: ॐ गं गणपतये नमः) जप्ने र गणेश स्तोत्र वा कथा पाठ गर्ने गरिन्छ।
अर्घ्य र फलाहार: दिनभर निराहार वा फलाहार रही साँझपख चन्द्रमा र गणेशजीको पूजा तथा आरती गरी अर्घ्य दिएपछि व्रत समापन गरिन्छ।
विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
दुबो र रातो रङ्ग: गणेशजीको पूजामा दुबो र रातो रङ्गको प्रयोगलाई अनिवार्य जस्तै मानिन्छ।
तुलसी प्रयोग नगर्ने: गणेशजीको पूजामा तुलसीको पत्ता चढाउनु वर्जित मानिन्छ।
सात्विक आचरण: व्रतको दिन मनमा शुद्ध विचार राख्ने, रिस-राग नगर्ने र पूर्ण सात्विक आहार (अन्न ग्रहण गर्ने भएमा) पालन गर्ने गर्नुपर्छ।
