काठमाडाैं, २१ कार्तिक। काग तिहार नेपालीहरूको महान् चाड यमपञ्चक (पाँच दिने तिहार) को पहिलो दिन मनाइने पर्व हो। यस दिन कागलाई यमराजको दूतका रूपमा मानेर पूजा गरिन्छ र खानेकुरा अर्पण गरिन्छ।
धार्मिक मान्यता अनुसार कागलाई मृत्युको अधिपति ‘यमराज’ को सन्देशवाहक वा दूत मानिन्छ। कागले मानिसको जीवनमा हुने शुभ वा अशुभ घटनाहरूको पूर्वसूचना दिन्छ भन्ने जनविश्वास रहिआएको छ। लोककल्याणको कामना: काग तिहारका दिन कागलाई पूजा गरेर मीठा-मीठा खानेकुरा खान दिएमा यमराजले मनुष्यको घरमा दुःख, अशान्ति वा अकास्मात् हुने मृत्युको सन्देश नल्याउने र रक्षा गर्ने धार्मिक विश्वास छ।
काग एक पन्छी मात्र नभई हाम्रो वातावरणलाई सफा राख्ने प्रकृतिको एक महत्वपूर्ण सरसफाइकर्मी पनि हो। काग तिहारले मानिसलाई अन्य जीवजन्तु तथा प्रकृतिप्रतिको सम्मान र सहअस्तित्वको बोध गराउँछ।
यस दिन बिहानै स्नान गरेपछि विभिन्न परिकारहरू (विशेष गरी भात, मिठाई, रोटी, मासु वा अन्य मीठा परिकारहरू) एक टपरी वा पातमा राखेर घरको छतमा वा कौसीमा राखिन्छ। “कागलाई कागति तिहारको भाग, खाऊ खाऊ काग बाऊ…” भन्दै कागलाई बोलाएर भोजन अर्पण गर्ने परम्परा छ।
तिहार पर्वको सुरुवात नै काग पूजाबाट हुने भएकाले यसले परिवारमा खुसीयाली, आपसी सद्भाव र प्रकृतिप्रतिको कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ। काग तिहारकै दिनदेखि नेपालमा यमपञ्चकका अन्य विधिहरू (कुकुर तिहार, गाई पूजा, लक्ष्मी पूजा, गोवर्द्धन पूजा र भाइटीका) विधिवत् रूपमा सुरु हुन्छन्।
