पर्यटक भिसामा नेपाल प्रवेश गर्ने, स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने भन्दै स्थानीयलाई सेवा दिने प्रचार गर्ने अनि त्यसैको आवरणमा धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गरेको आरोपमा मोरङको कानेपोखरीबाट १० जना विदेशी नागरिक पक्राउ परेका छन्।
ब्राजिल, क्यानडा र अमेरिकाका नागरिक पक्राउ परेपछि स्वास्थ्य सेवा र परोपकारको नाममा विदेशी नागरिकले गर्ने गतिविधिको वैधानिकतामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
कानेपोखरी गाउँपालिका–७, बरगाछी क्षेत्रमा सञ्चालन गर्न खोजिएको स्वास्थ्य शिविरलाई लिएर विवाद चर्किएपछि प्रहरी तथा स्थानीय प्रशासनले उनीहरूलाई नियन्त्रणमा लिएको हो। गृह मन्त्रालयका अनुसार उनीहरू ‘मर्सी डेभलपमेन्ट’ नामक संस्थाको आवरणमा पर्यटक भिसामा नेपाल आएका थिए। स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने बहानामा क्रिश्चियन धर्म प्रचारसम्बन्धी गतिविधि गरेको आरोप उनीहरूमाथि छ।
प्रहरीले उनीहरूका राहदानीलगायत कागजात जफत गरी आवश्यक अनुसन्धान र कारबाहीका लागि अध्यागमन विभागमा पठाएको जनाएको छ। पक्राउ परेका विदेशी नागरिकले कानुनविपरीत काम गरेको पुष्टि भएमा थप कारबाही हुन सक्नेछ।
स्वास्थ्य शिविर कि धार्मिक गतिविधि ?
कात्तिक ८ गतेदेखि चार दिनसम्म सञ्चालन गर्ने गरी सुरु गरिएको उक्त शिविरमा विदेशी चिकित्सकसहितको टोलीले स्वास्थ्य सेवा दिने प्रचार गरिएको थियो। तर, आवश्यक कानुनी अनुमति नलिई भिसाको सर्तविपरीत गतिविधि गरेको आरोप लागेपछि शिविर विवादमा तानियो।
विदेशी नागरिक अनुगमन जिल्ला समितिको निर्णयका आधारमा प्रहरीले उनीहरूलाई नियन्त्रणमा लिएको हो। अक्टोबर २२ र २३ मा नेपाल आएका उनीहरूको भिसा अवधि आगामी नोभेम्बर ६ देखि २१ सम्म रहेको अध्यागमन विभागले जनाएको छ। स्वास्थ्य सेवा दिने उद्देश्यले आएको दाबी गर्ने विदेशी टोलीमाथि धार्मिक प्रचारको आरोप लाग्नुले शिविरको वास्तविक उद्देश्यबारे थप अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ। यद्यपि, उनीहरूले कानुन उल्लङ्घन गरेको अन्तिम निष्कर्ष भने अनुसन्धान र सम्बन्धित निकायको निर्णयबाटै स्पष्ट हुनेछ।
अस्पताल बनाउने जग्गामा धार्मिक गतिविधि, स्थानीय विवादले उग्र रूप लियो
प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार उक्त शिविरको तयारी स्थानीय पास्टर पावेल दङ्गालले गरेका थिए। अस्पताल निर्माण गर्ने उद्देश्यले प्रयोग गरिने भनिएको जग्गामा यसअघि पास्टर बाङदेलले क्रिश्चियन धार्मिक कक्षा सञ्चालन गर्दै आएको खुलेको छ।
कानेपोखरी–७, बरगाछीका किराना व्यवसायी नवराज श्रेष्ठले अस्पताल निर्माण गर्ने उद्देश्यले तीन कट्ठा जग्गामा छवटा साना–ठूला भवन बनाएको बताइएको छ। तर, सोही स्थानमा धार्मिक गतिविधि तथा अन्य कार्यक्रम सञ्चालन हुन थालेपछि स्थानीयस्तरमा विवाद उत्पन्न भएको अनुसन्धानबाट खुलेको छ।
स्थानीय विवाद मत्थर पार्ने उद्देश्यले स्वास्थ्य शिविर आयोजना गरिएको हुन सक्ने प्रहरीको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ। यदि स्वास्थ्य शिविरलाई विवाद व्यवस्थापन गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिएको हो भने त्यसको उद्देश्य, आयोजकको भूमिका र विदेशी टोलीसँगको सम्बन्धबारे निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्ने देखिन्छ।
पर्यटक भिसा लिएर जे पायो त्यही गर्न पाइँदैन
नेपालमा विदेशी नागरिकले प्रवेश गरेको भिसाको उद्देश्य र सर्तअनुसार मात्रै गतिविधि गर्न पाउँछन्। पर्यटक भिसालाई अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गर्नु, आवश्यक अनुमति नलिई स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन गर्नु वा प्रचलित कानुनविपरीत गतिविधिमा संलग्न हुनु कारबाहीको विषय बन्न सक्छ।
यस घटनामा पनि मुख्य प्रश्न विदेशी नागरिक कुन उद्देश्यले नेपाल आए, स्वास्थ्य शिविर सञ्चालनका लागि आवश्यक अनुमति लिइएको थियो कि थिएन र उनीहरूले धार्मिक प्रचारसम्बन्धी गतिविधि गरेका थिए कि थिएनन् भन्ने हो।
धर्म मान्ने, आफ्नो आस्था अभ्यास गर्ने वा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने विषयलाई कानुनी प्रक्रिया र अनुमतिभन्दा माथि राख्न मिल्दैन। त्यसैगरी, आरोपकै आधारमा कुनै धर्म, समुदाय वा संस्थाका सबै गतिविधिलाई गैरकानुनी ठहर गर्नु पनि उचित हुँदैन। अनुसन्धानले व्यक्तिको वास्तविक संलग्नता र प्रमाणका आधारमा निष्कर्ष निकाल्नुपर्छ।
आयोजकदेखि विदेशी टोलीसम्म छानबिनको घेरामा
घटनामा विदेशी नागरिक मात्रै होइन, स्थानीय आयोजकको भूमिकासमेत अनुसन्धानको विषय बनेको छ। शिविर कसको पहलमा सञ्चालन गरिएको थियो, विदेशी टोलीलाई कसले बोलाएको थियो, संस्थाको वास्तविक उद्देश्य के थियो र स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनका लागि आवश्यक अनुमति लिइएको थियो कि थिएन भन्ने विषय स्पष्ट हुन आवश्यक छ। त्यस्तै, अस्पताल निर्माणका लागि भनिएको जग्गा र भवनमा भइरहेका गतिविधिको वैधानिकता पनि सम्बन्धित निकायले जाँच्नुपर्ने देखिन्छ।
विदेशी नागरिकको आगमन, भिसाको प्रयोजन, सामाजिक संस्थाको गतिविधि र स्वास्थ्य शिविरको अनुमतिबारे सम्बन्धित निकायले समयमै निगरानी नगरे यस्ता विवादले स्थानीय तहमा अविश्वास र तनाव बढाउन सक्छन्।
मोरङमा १० विदेशी नागरिक पक्राउ परेको यो घटनाले परोपकार, स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सहयोगका नाममा सञ्चालन हुने गतिविधिको प्रभावकारी अनुगमन आवश्यक रहेको देखाएको छ। अब अनुसन्धानले आरोपको वास्तविकता, आयोजकको भूमिका र कानुन उल्लङ्घन भए–नभएको तथ्यसहित सार्वजनिक गर्नुपर्नेछ।
को–को पक्राउ परे ?
1. MACIEL SANANA, BRENO, Passport No: FZ105414, Country: Brazil,
2. FRANK, FERNANDO AUGUSTO, Passport No: FT 280109, Country: Brazil,
3. VAZ BARBOSA, SAO PAULO, Passport No: G1998005, Country: Brazil,
4. LUIGI, MENEGUSSO VALENZI, Passport No: AN224289, Country: Canada,
5. EVELIN, MENEGUSSO FERNANDES, Passport No: P102426H0, Country: Canada,
6. PAULO ROBERTO, BECHARA, Passport No: A 81840247, Country: USA,
7. SELMA AUGUSTA, WEL BECHARA, Passport No: 658527592, Country: USA,
8. RALPH WARNER, CLARK, Passport No: 675266434, Country: USA,
9. KAREN CRISTINA, JARA, Passport No: 661422692, Country: USA,
10. Victoria Cristina, Jara-CLARK, Passport No: A23210248, Country: USA,
