सञ्जय मिश्रा
रौतहट, ३० भदौ । नेपाल–भारत सीमामा अवैध ओसारपसार नियन्त्रणका लागि दुवै देशका सुरक्षा निकाय सक्रिय रहे पनि तस्करीको नयाँ–नयाँ शैली भने रोकिएको देखिँदैन। यसको पछिल्लो उदाहरण भारत बिहारको पूर्वी चम्पारणस्थित आदापुरमा ठूलो परिमाणमा बरामद भएको ‘चाइनिज तरबुज’को बीउ हो।
भारतको सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) ७१औँ बटालियनले सोमबार साँझ २ हजार ८ सय ८० किलो तरबुजको बीउ लोड गरिएको भारतीय नम्बर प्लेटको पिकअप भ्यान नियन्त्रणमा लिएको छ।
एसएसबीका अनुसार सहायक कमान्डेन्ट आकाश यादवको नेतृत्वमा खटिएको टोलीले विशेष सूचनाका आधारमा आदापुर क्षेत्रको लाला छपरा गाउँबाट रक्सौलतर्फ लैजाँदै गरेको अवस्थामा पिकअप नियन्त्रणमा लिएको हो।
बरामद बीउ र पिकअपलाई आवश्यक कानुनी कारबाहीका लागि आदापुर प्रहरी थानाको जिम्मा लगाइएको एसएसबी ७१औँ बटालियन मुख्यालय पिपराकोठीले जनाएको छ।
सीमा पार गरेर कसरी पुग्यो यति ठूलो परिमाण ?
घटनाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको २ हजार ८ सय ८० किलो बीउ भारतीय क्षेत्रमा पुगिसकेपछि एसएसबीको नियन्त्रणमा पर्नु हो।
यदि उक्त बीउ नेपाल हुँदै भारततर्फ गएको हो भने सीमामा खटिएका नेपाली सुरक्षाकर्मीको निगरानी र चेकजाँचमाथि स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठ्छ। ठूलो परिमाणको कृषि सामग्री एउटा सानो झोलामा लुकाएर लैजाने वस्तु होइन। यसका लागि सवारीसाधन, मार्ग र मानिसको प्रयोग हुने भएकाले सीमा क्षेत्रमा रहेका सुरक्षा संयन्त्रको नजरबाट कसरी पार भयो भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।
तरबुजको बीउजस्तो कृषि सामग्रीको अवैध ओसारपसार केवल राजस्व छलीसँग मात्र जोडिएको विषय होइन। यसले नेपालको कृषि बजार, बीउको गुणस्तर, किसानको उत्पादन र सीमावर्ती क्षेत्रमा सक्रिय अवैध कारोबारको सञ्जालबारे पनि प्रश्न उठाउँछ।
भारतीय क्षेत्रमा पुगेपछि मात्रै कारबाही किन ?
नेपाल–भारत सीमाका विभिन्न नाकामा नेपाली सुरक्षा निकायले अवैध सामान बरामद गरेको विवरण सार्वजनिक हुँदै आएका छन्। तर कतिपय अवस्थामा नेपालबाट भारततर्फ पुगेको सामान भारतीय सुरक्षा निकायले बरामद गरेपछि मात्रै घटनाको जानकारी बाहिर आउँछ।
यस्तो अवस्थाले सीमा निगरानीमा समन्वय, सूचना आदानप्रदान र संयुक्त सुरक्षा रणनीति प्रभावकारी छ कि छैन ? भन्ने प्रश्न खडा गर्छ।
विशेषगरी बारासँग जोडिएका सीमावर्ती क्षेत्र हुँदै भारतीय भूभागमा यति ठूलो परिमाणको सामग्री पुगेको हो भने उक्त सामान कुन नाका, कुन मार्ग र कुन माध्यमबाट सीमा पार भयो भन्ने विषयमा सम्बन्धित नेपाली सुरक्षा निकायले समेत अनुसन्धान गर्नुपर्ने देखिन्छ।
तस्करीको रुट पहिचान गर्नुपर्ने आवश्यकता
एउटा पिकअप नियन्त्रणमा लिएर कारबाही गर्नु तत्कालीन सफलता भए पनि यसबाट तस्करीको मूल सञ्जालसम्म पुग्न सकिएन भने समस्या दोहोरिन सक्छ।
त्यसैले बरामद बीउको स्रोत, नेपालमा कहाँबाट संकलन भयो, कसले पठायो, सीमा पार गराउन कसको संलग्नता थियो र भारतमा कसलाई पुर्याउन लागिएको थियो भन्ने विषयमा अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ।
विशेषगरी सीमावर्ती क्षेत्रमा नियमित रूपमा प्रयोग भइरहेका तस्करीका सम्भावित रुट पहिचान गरी नेपाली र भारतीय सुरक्षा निकायबीच सूचना आदानप्रदान र संयुक्त निगरानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
२ हजार ८ सय ८० किलो बीउ बरामद भएको यो घटना एउटा पिकअप नियन्त्रणमा लिएको सामान्य घटनामात्र नभई सीमा क्षेत्रमा भइरहेको अवैध ओसारपसारको सम्भावित ठूलो सञ्जालतर्फ संकेत गर्ने विषय पनि हुन सक्छ। त्यसैले सम्बन्धित निकायले बरामद सामानमा मात्रै सीमित नभई यसको पछाडिको नेटवर्कसम्म पुग्ने गरी अनुसन्धान अघि बढाउन आवश्यक छ।
