तेहरान, १६ भदौ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग सैन्य तनाव बढाउने विभिन्न विकल्पहरूमाथि विचार गरिरहेका छन्, जसमध्ये धेरैजसो फारसी खाडीमा रहेका रणनीतिक टापुहरू वरिपरि केन्द्रित छन्।
यी टापुहरूको महत्त्व हर्मुज जलडमरूमध्यको निकटताका कारण बढेको हो। यो एक महत्त्वपूर्ण ऊर्जा चोकपोइन्ट हुनुका साथै इरानको आफ्नै तेल उद्योग वा सैन्य प्रतिरक्षामा यसको अहम् भूमिका छ। तर, इरानी भूभाग कब्जा गर्नु अमेरिकाका लागि युद्धमा अहिलेसम्म गरेका प्रयासभन्दा धेरै जोखिमपूर्ण हुनेछ।
विचाराधीन योजनाहरूमा हर्मुज जलडमरूमध्य नजिकै जहाजहरू कब्जा गर्ने वा इरानको मुख्य तेल निर्यात केन्द्र खार्ग टापुमा आक्रमण गर्नेसहित खाडीका विभिन्न टापुहरू समावेश छन्। जो नियन्त्रणमा नलिएसम्म अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निद खराब गरिरहेका छन । यी ६ टापुका बारेमा जानौं ।
खार्ग टापु
खार्ग टापुइरानको तटबाट करिब १५ माइलको दूरीमा रहेको खार्ग टापुले देशको कच्चा तेल निर्यातको करिब ९० प्रतिशत हिस्सा सम्हाल्छ।
यस टापुमा ताजा पानीका स्रोतहरू छन्, जसले यहाँको स्थायी बसोबास र प्रमुख पूर्वाधारलाई धान्न मद्दत गर्छन्। यहाँ हजारौँ मानिसहरूको बसोबास छ, जसमध्ये अधिकांश तेल उद्योगमा कार्यरत कामदारहरू हुन्। यसको वरिपरि रहेको गहिरो पानीका कारण ठूला तेल ट्याङ्करहरू यहाँ आएर रोकिन सक्छन्। खार्गमाथि सीधा प्रहार भएमा इरानको तेल निर्यात तुरुन्तै ठप्प हुन सक्छ ।
उल्लेखनीय छ कि इरानको तेलको ठूलो हिस्सा चीनतर्फ जाने गर्छ। यो टापुमा आक्रमण गरी कब्जा जमाउँदा अमेरिकी सेना हाल चलिरहेको हवाई अभियानको तुलनामा शत्रुको प्रहारको दायरामा अझ बढी प्रत्यक्ष रूपमा पर्नेछ। अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानलाई सम्झौताका लागि तयार पार्ने उपाय वा दबाबको साधनका रूपमा यस टापुको नाकाबन्दी गर्ने विषयमा पनि छलफल गरेका छन्।
लारक टापु
लारक टापु होर्मुज जलसन्धिको सबैभन्दा साँघुरो भागमा अवस्थित छ र यो इरानको तेल उद्योगका लागि निर्यातको एक प्रमुख केन्द्र पनि हो।
इरानले लारक टापुको प्रयोग जलसन्धिको निगरानी गर्न र त्यसमाथि नियन्त्रण कायम राख्न गर्छ। यस टापुमा बङ्कर र आक्रमणकारी डुङ्गाहरूको सञ्जाल छ, जसले मालवाहक जहाजहरूलाई ध्वस्त पार्न सक्छन्। लारकलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिन सकेमा जलसन्धिमा जहाजहरूलाई अवरोध पुर्याउने र बारुदी सुरुङ बिछ्याउने इरानको क्षमता सीमित हुन सक्छ।
साथै, यसले जलसन्धि भएर हुने आवागमनमा इरानको पकड तोड्न सकेमा अमेरिका हावी हुन सक्छ तर, यो टापु निकै बलियो सुरक्षा घेरामा रहेकाले यसलाई कब्जा गर्नु कठिन कार्य हुनेछ।
केशम टापु
केशम फारसी खाडीको सबैभन्दा ठूलो टापु हो र यो इरानको दक्षिणी तट नजिक अवस्थित छ। विभिन्न रिपोर्टहरूका अनुसार होर्मुज जलसन्धि नजिकै रहेको यो बाणको आकारको टापुमा जहाज–विरोधी क्षेप्यास्त्र, बारुदी सुरुङ , ड्रोन र अन्य आक्रमणकारी साधनहरू भूमिगत सुरुङहरूमा भण्डारण गरिएका छन्।
प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण केशम कुनै समय पर्यटकहरूको स्वर्ग मानिन्थ्यो। अल जजिराका अनुसार होर्मुज वरपरको क्षेत्रमा यस टापुको रणनीतिक महत्त्व छ, यसलाई कहिलेकाहीँ ‘विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ऊर्जा पारवहन मार्गको ‘कर्क’ का रूपमा वर्णन गरिन्छ।
इरानले युद्धको सुरुवाती दिनहरूमा केशमस्थित पानीको खारापन हटाउने प्लान्टमा अमेरिकाले आक्रमण गरेको र त्यसबाट स्थानीय गाउँहरूमा हुने पानीको आपूर्ति अवरुद्ध भएको आरोप लगाएको थियो। अमेरिकाले भने यसको खण्डन गरेको थियो। करिब ५५८ वर्ग माइल क्षेत्रफल ओगटेको केशम आक्रमणका लागि एउटा ठूलो लक्ष्य बन्न सक्ने भए तापनि यसलाई कब्जा गर्ने कुनै योजनाबद्ध कारबाहीको सङ्केत देखिएको छैन।
अबू मुसा, ग्रेटर टुन्ब्स र लेसर टुन्ब्स टापु
अबू मुसा र टुन्ब्स टापुहरू इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्सको बीचमा होर्मुज जलसन्धिको पश्चिमी प्रवेशद्वार नजिक अवस्थित छन्। यद्यपि युएईले यी टापुहरूमा आफ्नो दाबी गर्दै आएको छ, सन् १९७१ मा इरानी सेनाले बलपूर्वक तिनलाई कब्जा गरेको थियो। यी टापुहरू क्षेप्यास्त्र, ड्रोन र माइन बिछ्याउने क्षमताले सुसज्जित इरानी सैन्य चौकीका रूपमा रहेका छन्।
एक्सियोसका अनुसार पेन्टागनले अबू मुसा टापुलाई कब्जा गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। अन्य टापुहरू जस्तै यो कदमले अमेरिकालाई जलसन्धि नजिक रणनीतिक पकड दिलाउनेछ र त्यहाँ इरानको सैन्य क्षमतालाई सीमित गर्नेछ।
इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेरी घालीबाफले लेखे अनुसार इरानी गुप्तचर निकायको सूचनाले इरानका शत्रुहरूले यस क्षेत्रको एउटा देशको सहयोगमा इरानको एउटा टापु कब्जा गर्ने अभियानको तयारी गरिरहेको जनाएका थिए । घालीबाफले सम्भवतः युएई र अबू मुसामाथिको उसको दाबीतर्फ सङ्केत गरिरहेका थिए।
‘यदि उनीहरूले कुनै कदम चाले भने, त्यस क्षेत्रीय देशका सम्पूर्ण महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरूमाथि बिना कुनै रोकटोक लगातार आक्रमण गरिनेछ,’ उनको चेतावनी छ।
