चूडामणि खरेल — मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूत

काठमाडौं । सरकारले मलेसियाका लागि राजदूतका रूपमा चूडामणि खरेलको नाम प्रस्ताव गरेको छ। शिक्षा, सार्वजनिक प्रशासन, कानून तथा खेलकुद प्रशासनको क्षेत्रमा अनुभव हासिल गरेका खरेलको नाम राजदूतका लागि प्रस्ताव भएसँगै उनको शैक्षिक योग्यता, संस्थागत अनुभव र सार्वजनिक भूमिकाबारे चासो बढेको छ।

खरेलको प्राज्ञिक पृष्ठभूमि बहुआयामिक छ। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी विषयमा स्नातक (B.A.) तथा स्नातकोत्तर (M.A.) गरेका छन्। त्यसैगरी राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर (M.A.) र कानूनमा स्नातक (LL.B.) गरेका छन्। अंग्रेजी, राजनीतिशास्त्र र कानूनको अध्ययनले शिक्षा तथा सार्वजनिक प्रशासनसँग सम्बन्धित विभिन्न क्षेत्रमा काम गर्ने आधार तयार गरेको देखिन्छ।

शिक्षणदेखि संस्थागत नेतृत्वसम्म

खरेलले आफ्नो व्यावसायिक यात्राको महत्वपूर्ण समय शिक्षण क्षेत्रमा बिताएका छन्। उनले कसमस कलेज र जोन बाउर कलेजमा अंग्रेजी विषयका लेक्चररका रूपमा अध्यापन गरेका छन्। शिक्षण क्षेत्रमा रहेको अनुभवले उनको प्राज्ञिक तथा संचारसम्बन्धी क्षमतालाई थप बलियो बनाएको देखिन्छ।

शिक्षणसँगै उनी विभिन्न संस्थागत जिम्मेवारीमा पनि सक्रिय रहँदै आएका छन्। हाल उनी नेपाल योग खेलकुद संघका महासचिवका रूपमा कार्यरत छन्। खेलकुद क्षेत्रको संस्थागत व्यवस्थापन र नेतृत्वमा उनको संलग्नता पछिल्लो समयसम्म निरन्तर देखिन्छ।

यसअघि उनले नेपाल स्केटिङ तथा स्केटबोर्ड संघका महासचिवको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका थिए। त्यस्तै राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्अन्तर्गत सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद उपसमितिका सदस्य–सचिवका रूपमा पनि काम गरिसकेका छन्।

यी जिम्मेवारीले उनलाई खेलकुद प्रशासन, संस्थागत समन्वय, कार्यक्रम व्यवस्थापन तथा संगठन सञ्चालनसँग जोडेको देखिन्छ।

कानून र प्रशासनको पृष्ठभूमि

खरेलको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उनको कानूनी शिक्षा हो। उनले कानूनमा स्नातक गरेका छन्। अंग्रेजी र राजनीतिशास्त्रसँगै कानूनको अध्ययनले सार्वजनिक निकाय, संस्थागत प्रक्रिया तथा दस्तावेजीकरणसँग सम्बन्धित विषय बुझ्न सहयोग पुग्ने आधार देखिन्छ।

राजदूतको जिम्मेवारी कूटनीतिक प्रतिनिधित्वमा मात्र सीमित हुँदैन। सम्बन्धित मुलुकसँग राजनीतिक, आर्थिक, श्रम, व्यापार, संस्कृति तथा जनस्तरको सम्बन्धलाई समन्वय गर्ने जिम्मेवारी पनि दूतावाससँग जोडिएको हुन्छ। मलेसियाको सन्दर्भमा भने नेपाली श्रमिकको ठूलो उपस्थिति भएकाले श्रम तथा आप्रवासनसँग सम्बन्धित विषय पनि महत्वपूर्ण रहने गर्छ।

मलेसिया–नेपाल सम्बन्धमा चुनौती

मलेसिया नेपालका लागि वैदेशिक रोजगारीको महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। हजारौँ नेपाली नागरिक रोजगारीका लागि मलेसियामा रहेका छन्। त्यसैले मलेसियाका लागि नेपाली राजदूतको भूमिकामा श्रमिकका समस्या, कन्सुलर सेवा, रोजगारीसम्बन्धी विषय, सामाजिक सुरक्षा, उद्धार तथा नेपाल–मलेसिया श्रम सम्बन्धका विषय स्वाभाविक रूपमा प्राथमिकतामा पर्नेछन्।

त्यसैगरी नेपाल र मलेसियाबीच व्यापार, पर्यटन, लगानी तथा जनस्तरको सम्बन्ध विस्तार गर्ने विषय पनि राजदूतको कार्यक्षेत्रसँग जोडिन्छ।

खरेलको शैक्षिक तथा संस्थागत अनुभवलाई हेर्दा प्रशासनिक समन्वय, संस्थागत व्यवस्थापन र सार्वजनिक सेवाका क्षेत्रमा उनले हासिल गरेको अनुभवलाई कूटनीतिक भूमिकामा कसरी उपयोग गर्छन् भन्ने विषय अब चासोको विषय बनेको छ।

अब संसदीय सुनुवाइ

सरकारले नाम प्रस्ताव गरेपछि राजदूत नियुक्तिको प्रक्रिया संवैधानिक तथा कानूनी व्यवस्थाअनुसार अघि बढ्नेछ। संसदीय सुनुवाइलगायतका प्रक्रियापछि मात्रै नियुक्तिले अन्तिम रूप पाउनेछ।

मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूतका रूपमा खरेलको आगामी भूमिकालाई शिक्षा र खेलकुद क्षेत्रको अनुभवभन्दा बाहिर कूटनीतिक कार्यक्षमता, श्रमिकका विषयमा प्रभावकारी समन्वय, कन्सुलर सेवा सुधार र दुई देशबीचको सम्बन्ध विस्तारका आधारमा हेरिनेछ।

खरेलको बहुविषयगत शैक्षिक पृष्ठभूमि र विभिन्न संस्थागत जिम्मेवारीको अनुभव उनको परिचयका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। अब ती अनुभवलाई मलेसियासँगको नेपालको बहुआयामिक सम्बन्धमा कसरी प्रयोग गर्छन् भन्ने विषय उनको सम्भावित कार्यकालको मुख्य प्रश्न बन्नेछ।